7 maart 2020. Foto Rob Verhagen

107e verjaardag dieselgemaal gevierd met omwonenden

/in , , /door
ALKMAAR, 8 maart 2020 – Circa 150 buurtbewoners en andere Alkmaarders maakten tijdens de laatste museumdag kennis met de vier nieuwe machinisten-in-opleiding van het monumentale dieselgemaal uit 1913 aan de Cort van der Lindenkade 34. Dat gebeurde op zaterdag 7 maart tijdens de viering van de 107e verjaardag van het het dieselgemaal.
 
 
Heldenrol in oudste polder ter wereld
Sinds 8 maart 1913 bewijst deze imposante machine haar diensten op dezelfde plek waar sinds de 17e eeuw een windwatermolen hetzelfde werk deed. Tot 1989 zorgde dit dieselgemaal ervoor dat iedereen droge voeten hield in de polder “Het Overdie en Achtermeer”. De Achtermeer is de oudste droogmakerij ter wereld uit 1533. Dat is waar nu de buurten Rochdale, het Landstratenkwartier, het Lyceumstraatkwartier, het Stadhouderskwartier, Dillenburg en de Staatsliedenbuurt zijn gelegen. Begin 18e eeuw werden daar de waterlopen van de polders Overdie, Klappolder, Kooimeer en Groenewater aan gekoppeld.
 

Bron: Onbekend / Collectie Regionaal Archief Alkmaar / PR 1005086.

Ontworpen door Rudolf Diesel
In 1912 bestelde het polderschap de complete installatie bij de Nederlandsche Fabriek van Werktuigen en spoorwegmaterieel, beter bekend als Werkspoor Amsterdam. De order bestond uit een centrifugaalpomp aangedreven door een dieselmotor. Het werd betaald met verzekeringsgeld nadat voor de tweede keer in 25 jaar de houten windwatermolen was afgebrand.

Museaal gemaalRudolf Diesel heeft nog eigenhandig aan het ontwerp gewerkt van deze serie industriemotoren, herkenbaar aan een frame in de vorm van een A. Hij was in 1892 de uitvinder van de verbrandingsmotor en had het patent. Deze een-cilinder 25 pk machine heeft serienummer 320. Het zou kunnen gaan om de 25 pk motor die in 1910 door de Maschinenfabrik Augsburg Nürnberg (M.A.N.) aan Werkspoor werd verkocht. Dat de bijbehorende hogedrukcilinders het fabricagejaar 1911 vermelden, is daarvoor een sterke aanwijzing.

Werkspoor Amsterdam
Werkspoor had een exclusieve licentie om deze moderne verbrandingsmotoren voor de Nederlandse markt (inclusief de koloniën) te maken en/ of te verkopen. Destijds was het Alkmaarse poldergemaal ongeveer het 20e in Nederland dat werd aangedreven door een dergelijke techniek. Inmiddels is deze beroemde machine de oudste nog werkende dieselmotor van dit type in ons land. Buren speciale genodigden Iedereen was welkom op het verjaardagsfeestje. Koffie, thee en wat lekkers stonden klaar. Een speciale uitnodiging kregen 150 naastgelegen adressen aan de Cort van der Lindenkade, Goeman Borgesiusstraat, Vondelstaete en Willem de Zwijgerlaan thuisbezorgd.Avondfotografie
Normaal is het dieselgemaal één zaterdag per maand in bedrijf van 10 tot 4, maar dit keer niet. Op speciaal verzoek van Fotoclub Alkmaar draaide het gemaal deze keer enige uurtjes voor en na zonsondergang van 15.00 tot 20.30 uur. Alle Alkmaarse amateurfotografen waren daarom ook welkom. Het gemaal werd voor zijn verjaardag feestelijk aangelicht. Het bleef gelukkig droog.

 
Nieuwe energie
Door de nieuwe Woningwet uit 2015 dreigde het monument vorig jaar tussen wal en schip te geraken. Daardoor werd de motivatie van de laatste vrijwilligers erg op de proef gesteld.

 

 

Adapt ging zich erover ontfermen. Sindsdien stroomt er weer nieuwe energie door het kleine museumpje. De circa 150 bezoekers konden deze dag zien hoe vier nieuwe junior-machinisten in de praktijk worden opgeleid door de twee senior-machinisten. De handleiding uit 1912 komt nog steeds van pas. Op 7 maart waren ook andere positieve ontwikkelingen te melden en ziet de toekomst van het dieselgemaal er beter uit. Adapt vervult hierin een trekkersrol.

 
30 april 2019. Foto Rob Verhagen

Sponsors redden deelname dieselgemaal aan Gemalendag

/in , , /door

ALKMAAR, 1 mei 2019 – Het monumentale dieselgemaal uit 1913 aan de Cort van der Lindenkade 33 kan dit jaar weer meedoen aan de Nationale Molen- en Gemalendag op zaterdag 11 mei.

Deelname was lang onzeker. Maar dankzij sponsors die erfgoedstichting Adapt wist te vinden voor de benodigde diesel en smeerolie zagen de laatste drie vrijwilligers het weer zitten om het gemaal opnieuw voor het publiek in bedrijf te stellen.

Heldenrol in oudste polder ter wereld
Dieselgemaal J. Leegwater hield tussen 1913 en 1988 het waterpeil op orde in de oudste polder ter wereld, de Achtermeer. Dit provinciaal monument is een van de oudste nog werkende dieselgemalen van Nederland, gebouwd door Werkspoor Amsterdam in 1912-1913.

Gemaal in de knel
Door de nieuwe Woningwet uit 2015 dreigt het monument tussen wal en schip te geraken. Daardoor wordt de motivatie van de laatste vrijwilligers erg op de proef gesteld.

Gemaal in 2011 overgedragen aan woningcorporatie
In 2011 leek het de toenmalige beheerstichting verstandig om het dieselgemaal als erfgoed onder te brengen bij de Alkmaarse woningcorporatie Van Alckmaer. Maar sinds de nieuwe Woningwet uit 2015 mogen deze hun middelen vrijwel alleen nog maar uitgeven aan volkshuisvesting en niet meer aan andere zaken.

De woningcorporatie moet zich aan de wet houden en daardoor heeft Van Alckmaer voor de exploitatie geen geld meer beschikbaar.

Onkosten uit eigen zak betalen
De vrijwilligers moeten daardoor steeds elders leuren om diesel en smeermiddelen, terwijl het gemaal maandelijks meerdere uren moet draaien om het in goede staat te houden. Soms betalen de vrijwilligers de noodzakelijke onkosten dan maar uit eigen zak.

Vrijwilligers van onschatbare waarde
Toen Adapt hoorde van dit probleem zag de erfgoedstichting meteen de noodzaak om het tij snel te keren. De vrijwilligers zijn van onschatbare waarde voor het gemaal en verlies van hun kennis zou desastreus zijn voor het behoud van het historische gemaal in werkende staat.

Veel waardering voor vrijwilligers
Adapt wilde de vrijwilligers snel laten merken dat de Alkmaarse samenleving oog heeft voor hun vrijwillige inzet. Het wordt gewaardeerd als ze nog voor lange tijd aan het gemaal verbonden willen blijven.

Anonieme donateur sponsort tv-reportage
Adapt vond een anonieme donateur die een tv-reportage over het dieselgemaal wilde sponsoren van lokale omroep Alkmaar Centraal. Tijdens de opnames kwam tankstation AVIA aan de Willem de Zwijgerlaan de vrijwilligers verrassen met brandstofcheques voor 300 liter diesel, voldoende voor de rest van 2019.

Adapt benaderde ook Theo van Velzen Grondboortechniek en Bronbemaling BV. De eigenaar kwam de volgende dag meteen een flinke hoeveelheid dure smeerolie afleveren speciaal voor klassieke motoren.

De vrijwilligers kunnen voortaan ook aankloppen bij de werkplaats van dit betrokken bedrijf als er kleine reparaties of gereedschappen nodig zijn.

Ten slotte doneerde Rotaryclub Alkmaar-De Waag een potje met zakgeld voor de vrijwilligers, waarmee ze bijvoorbeeld hun reiskosten kunnen betalen naar de jaarlijkse vrijwilligersdag van de Nederlandse Gemalenstichting, en voorlopig klein onderhoud kunnen betalen.

Oplossing voor lange termijn gezocht
Dit zijn korte-termijn oplossingen. Voor de langere termijn moet een nieuwe eigenaar worden gevonden voor het dieselgemaal. Het Hoogheemraadschap en de gemeente Alkmaar houden de boot af. De Nederlandse Gemalenstichting neemt zelf geen gemalen in eigendom.

Adapt is bereid desnoods het gemaal over te nemen, maar dan alleen met een gemotiveerde en vakkundige club vrijwilligers. En dan moet er eerst voldoende zekerheid zijn over de financiering en sponsoring in de komende jaren door fondsen en lokaal bedrijfsleven.

Liefst ziet Adapt betere oplossingen. De komende maanden gaat Adapt hier energie in steken.

Lees hier meer over dieselgemaal J. Leegwater.