ALKMAAR — Met prachtig weer en een goed voorbereide ochtend stond het Dieselgemaal Alkmaar weer open voor een groep enthousiaste scholieren. Vanaf half negen was het al druk: de machine werd startklaar gemaakt, landkaarten gingen buiten aan de muur en er stond een kop koffie klaar voor de vrijwilligers.
De groep was groot, maar dankzij de vertrouwde docent — die vorig jaar ook al op bezoek was — verliep alles soepel. In kleine groepjes van zo’n zes leerlingen tegelijk werd het bezoek opgesplitst. Binnen legden de machinisten uit hoe de machine werkt. Buiten nam een andere vrijwilliger de leerlingen mee in het verhaal van wat het gemaal eigenlijk is — en waarom het er überhaupt staat. Ook daar stond koffie klaar.

Van natte grond naar stadion

De leerlingen toonden stevige belangstelling, niet alleen voor de techniek van het gemaal maar ook voor de bredere geschiedenis van het waterland. Aan de hand van een landkaart van de polder Overdie en Achtermeer — met de huidige stad, de randweg en het AFAS stadion als herkenbare ondergrond — werd meteen duidelijk wáár we eigenlijk staan. Want dat stadion kent iedereen, en zo kon het verhaal beginnen.
En wat voor een verhaal. De polder Overdie en Achtermeer is de oudste ingepolderde polder ter wereld. Wat ooit drassige landbouwgrond was, is nu grotendeels stedelijke bebouwing. Begin twintigste eeuw verving het Dieselgemaal de molen die door blikseminslag was afgebrand. Inmiddels heeft een elektrisch gemaal van het Hoogheemraadschap de eigenlijke waterbeheerfunctie overgenomen — maar het verhaal van het Dieselgemaal is daarmee nog lang niet voorbij.

Van molenaar tot elektrisch gemaal

De techniek veranderde door de eeuwen heen flink mee. Van de molenaar die het kruis op de wind kruide, naar de dieselmachinist, naar het volledig geautomatiseerde elektrische gemaal van nu. En ook de technieken zelf ontwikkelden zich: zo verving de vijzel — een soort kurkentrekker die water omhoogschroeft — ooit het schoep. Die innovatie was enorm: een vijzel overbrugt drie keer zoveel hoogte. Ons Dieselgemaal maalt het water zo’n 1,60 meter omhoog, van het polderpeil naar het boezempeil.
Die verfijnde en snelle beheersing van het waterpeil is geen luxe — het is noodzaak. Door klimaatverandering en het intensieve gebruik van onze leef- en woonruimte worden we steeds kwetsbaarder voor wateroverlast. Klimaatadaptatie is dan ook geen ver-van-mijn-bed-show: meer groen en water in de stad, en zorgen dat we droge voeten houden én de warmte voor ouderen het hoofd kunnen bieden.

Klein maar gedreven

Een kleine groep vrijwilligers zorgt ervoor dat dit Provinciale Monument als watererfgoed bewaard blijft en toegankelijk is voor alle inwoners van de regio. Voor de leerlingen, de docenten én de vrijwilligers zelf was het een fijne dag — precies zoals het hoort bij het Dieselgemaal.